قیمت نفت خام در پی تشدید تنشهای ایران و آمریکا و افزایش نگرانی درباره امنیت انتقال انرژی در خاورمیانه به محدوده ۱۰۰ دلار نزدیک شده است، آمریکا اعلام کرده پنج نفتکش ایرانی را منهدم کرده و در مقابل، ایران حملاتی را علیه اهداف و کشتیهای آمریکایی انجام داده است، همزمان حملات حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان نیز ریسک عرضه را افزایش داده است.
قیمت نفت خام به مرز ۱۰۰ دلار رسید؛ حمله به نفتکشهای ایرانی چه اثری بر بازار انرژی دارد؟
بازار جهانی نفت بار دیگر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه قرار گرفته و قیمت نفت خام برنت به محدوده ۱۰۰ دلار در هر بشکه نزدیک شده است. افزایش تنش میان ایران و آمریکا، حمله نیروهای آمریکایی به پنج نفتکش ایرانی و همزمانی این اتفاق با حملات به زیرساختهای انرژی در منطقه، نگرانیها درباره آینده عرضه نفت و امنیت مسیرهای انتقال انرژی را افزایش داده است.
قیمت نفت خام در ماههای اخیر نوسانات شدیدی را تجربه کرده است. در حالی که بازار در مقطعی توانسته بود از فشار ناشی از درگیریهای منطقهای فاصله بگیرد، تشدید دوباره تنشها در خاورمیانه موجب شده است ریسک اختلال در عرضه نفت افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، معاملهگران علاوه بر میزان واقعی عرضه و تقاضا، «ریسک ژئوپلیتیکی» را نیز در قیمت نفت لحاظ میکنند.
نفت برنت در آستانه ۱۰۰ دلار
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نفت برنت پس از تحولات اخیر به محدوده ۹۹ دلار در هر بشکه نزدیک شده است. این افزایش قیمت در شرایطی اتفاق افتاده که بازار نفت نسبت به تحولات امنیتی در خاورمیانه حساسیت بسیار بالایی دارد. برنت در معاملات اخیر حدود ۲.۴ درصد رشد کرد و به ۹۹.۳۴ دلار رسید و در معاملات آسیایی نیز افزایش قیمت ادامه پیدا کرد.
نفت خام آمریکا نیز همراه با برنت افزایش قیمت داشته است. در معاملات روز ۹ سپتامبر، قیمت WTI در محدوده ۹۴ دلار قرار داشت و برنت نیز نزدیک به ۹۸ دلار معامله میشد.
نکته مهم این است که رسیدن نفت به محدوده ۱۰۰ دلار صرفاً یک عدد روانی برای بازار نیست؛ بلکه میتواند نشانه افزایش قابل توجه هزینههای انرژی برای اقتصاد جهانی باشد. هرچه قیمت نفت برای مدت طولانیتری در سطوح بالا باقی بماند، احتمال انتقال این افزایش قیمت به هزینه حملونقل، تولید، کالاها و در نهایت تورم بیشتر خواهد شد.
حمله آمریکا به پنج نفتکش ایرانی
یکی از مهمترین اتفاقاتی که باعث افزایش نگرانی بازار نفت شده، اعلام ارتش آمریکا درباره انهدام پنج نفتکش حامل نفت خام ایران است.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده نیروهای این کشور در هشتم سپتامبر پنج نفتکش ایرانی را پس از تلاشهای موشکی ایران علیه یک ناو جنگی آمریکایی منهدم کردهاند. این اقدام بخشی از زنجیره جدید درگیری میان تهران و واشنگتن است که در روزهای اخیر شدت گرفته است.
گزارش OilPrice نیز تأکید میکند که افزایش قیمت نفت پس از این اقدام، بیش از هر چیز ناشی از نگرانی بازار درباره گسترش درگیری و ایجاد اختلال در عرضه نفت است.
از نگاه بازار، مسئله فقط از بین رفتن چند نفتکش نیست. اهمیت اصلی این اتفاق در پیامد احتمالی آن برای امنیت حملونقل دریایی و رفتار سایر کشتیهای تجاری و نفتکشهاست. اگر شرکتهای کشتیرانی و مالکان نفتکشها احساس کنند عبور از مسیرهای منطقهای با ریسک بیشتری همراه شده است، ممکن است هزینه حملونقل و بیمه افزایش پیدا کند یا بخشی از مسیرهای انتقال نفت با محدودیت مواجه شود.
واکنش ایران و افزایش ریسک در منطقه
پس از حمله آمریکا، تنشها متوقف نشد و ایران نیز حملات متقابلی را علیه اهداف آمریکایی و کشتیها انجام داد. همچنین گزارشها از حملات موشکی به پایگاه آمریکایی العزرق در اردن حکایت دارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، ایران علاوه بر حمله به اهداف آمریکایی، کشتیهایی را در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار داده است. همزمان، گروه حوثی مورد حمایت ایران نیز حملاتی را علیه زیرساختهای انرژی عربستان سعودی انجام داده است.
این مجموعه اتفاقات باعث شده بازار با یک سؤال اساسی روبهرو شود: آیا درگیری فعلی همچنان محدود باقی خواهد ماند یا به یک بحران گستردهتر انرژی در منطقه تبدیل خواهد شد؟
پاسخ این سؤال برای قیمت نفت خام اهمیت زیادی دارد.
چرا تنگه هرمز برای قیمت نفت خام مهم است؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال جدی در تردد نفتکشها از این مسیر میتواند تأثیر قابل توجهی بر بازار جهانی نفت داشته باشد.
به همین دلیل، حتی اگر درگیری مستقیماً باعث حذف حجم بسیار بزرگی از نفت تولیدشده از بازار نشود، افزایش ریسک عبور نفتکشها میتواند قیمت نفت را بالا ببرد. بازار معمولاً قبل از وقوع کمبود واقعی، نسبت به احتمال کمبود واکنش نشان میدهد.
به عبارت دیگر، ممکن است هنوز بخش قابل توجهی از نفت مورد نیاز بازار در دسترس باشد، اما اگر معاملهگران احتمال دهند که عرضه آینده با مشکل مواجه خواهد شد، قیمتها میتوانند زودتر افزایش پیدا کنند.
این همان چیزی است که در شرایط فعلی به شکل «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» در قیمت نفت خام دیده میشود.
حملات به تأسیسات انرژی عربستان؛ نگرانی دوم بازار
در کنار حملات آمریکا و ایران، حملات حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان نیز نگرانیهای بازار را افزایش داده است.
گزارشها حاکی از حمله موشکی و پهپادی به چند نقطه در جنوب عربستان، از جمله مناطق ابها، نجران و جازان، است. این حملات به تأسیسات انرژی خسارت وارد کرده و نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای نفتی منطقه را افزایش داده است. پس از این حملات، قیمت برنت و نفت آمریکا رشد کردند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بازار نفت فقط به تولید نفت ایران یا آمریکا توجه نمیکند؛ بلکه امنیت کل زنجیره تولید، ذخیرهسازی، پالایش و انتقال انرژی در خاورمیانه اهمیت دارد.
هرچه تعداد نقاط درگیر در منطقه بیشتر شود، احتمال اختلال هم افزایش پیدا میکند.
آیا نفت میتواند از ۱۰۰ دلار عبور کند؟
رسیدن برنت به مرز ۱۰۰ دلار در شرایط فعلی کاملاً محتمل است، اما عبور پایدار از این سطح به عوامل مختلفی بستگی دارد.
مهمترین عامل، ادامه یا کاهش درگیری میان ایران و آمریکا است. اگر تنشها فروکش کند و امنیت مسیرهای دریایی بهبود پیدا کند، بخشی از «حق بیمه ریسک» موجود در قیمت نفت میتواند از بین برود و قیمتها کاهش پیدا کنند.
اما اگر حملات ادامه پیدا کند، دامنه درگیری افزایش یابد یا تردد نفتکشها در تنگه هرمز با اختلال جدی مواجه شود، احتمال رشد بیشتر قیمت نفت خام افزایش خواهد یافت.
برخی تحلیلگران حتی درباره سناریوی نفت ۱۲۰ دلار یا بالاتر هشدار دادهاند؛ بهخصوص در صورتی که اختلال در حملونقل دریایی طولانی شود.
بنابراین، عدد ۱۰۰ دلار را باید بیشتر یک نقطه عطف روانی و اقتصادی دانست تا سقف قطعی قیمت نفت.
افزایش قیمت نفت چه اثری بر اقتصاد جهان دارد؟
افزایش قیمت نفت معمولاً اثرات زنجیرهای بر اقتصاد جهانی دارد. نخستین اثر آن افزایش هزینه انرژی و سوخت است. شرکتهای حملونقل، صنایع، پالایشگاهها و بسیاری از کسبوکارها با افزایش هزینه مواجه میشوند.
این افزایش هزینه میتواند در مرحله بعد به قیمت کالاها و خدمات منتقل شود. به همین دلیل، نفت گرانتر میتواند فشار تورمی را در اقتصادهای مختلف افزایش دهد.
از سوی دیگر، بانکهای مرکزی ممکن است در صورت افزایش دوباره تورم، برای کاهش نرخ بهره با احتیاط بیشتری عمل کنند. در نتیجه، شوک نفتی میتواند علاوه بر بازار انرژی، بازار سهام، اوراق قرضه و ارز را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
گزارشهای اخیر نیز نشان میدهند نزدیک شدن نفت به ۱۰۰ دلار باعث افزایش نگرانی درباره تورم و فشار بر بازارهای مالی شده است.
برنده و بازنده افزایش قیمت نفت خام چه کسانی هستند؟ افزایش قیمت نفت خام برای همه کشورها پیامد یکسانی ندارد.
کشورهای صادرکننده نفت میتوانند از افزایش قیمت جهانی نفت درآمد بیشتری کسب کنند؛ البته این موضوع به میزان صادرات، تخفیفهای فروش، محدودیتهای تحریمی و هزینههای تولید بستگی دارد.
در مقابل، کشورهای بزرگ واردکننده نفت با افزایش هزینه واردات انرژی مواجه میشوند. اگر افزایش قیمت نفت خام طولانی شود، ممکن است کسری تجاری و فشار تورمی این کشورها نیز بیشتر شود.
شرکتهای نفتی و انرژی نیز در بسیاری از موارد از افزایش قیمت نفت خام منتفع میشوند، اما شرکتهای حملونقل، صنایع انرژیبر و کسبوکارهایی که حاشیه سود پایینی دارند، ممکن است با فشار بیشتری مواجه شوند.
آینده قیمت نفت خام به چه چیزی بستگی دارد؟
در کوتاهمدت، مهمترین متغیر برای بازار نفت نه میزان تولید روزانه یک کشور، بلکه وضعیت امنیت عرضه است.
سه سناریو را میتوان برای بازار در نظر گرفت:
سناریوی اول؛ کاهش تنش:
اگر مذاکرات یا اقدامات دیپلماتیک باعث کاهش درگیری شود، قیمت نفت میتواند بخشی از رشد اخیر خود را پس بگیرد.
سناریوی دوم؛ ادامه درگیری محدود:
اگر حملات ادامه داشته باشد اما مسیرهای اصلی انتقال نفت همچنان باز بمانند، قیمت نفت خام احتمالاً در سطوح بالا و همراه با نوسان شدید باقی خواهد ماند.
سناریوی سوم؛ گسترش بحران و اختلال در تردد نفتکشها:
این خطرناکترین سناریو برای بازار است. در صورت اختلال جدی در تردد از تنگه هرمز یا آسیب گسترده به زیرساختهای انرژی، احتمال جهش قابل توجه قیمت نفت افزایش خواهد یافت.
نزدیک شدن قیمت نفت به ۱۰۰ دلار را نمیتوان صرفاً نتیجه افزایش تقاضای جهانی دانست. اتفاقات اخیر نشان میدهد بخش قابل توجهی از رشد قیمت نفت خام ناشی از افزایش ریسک ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است.
انهدام پنج نفتکش ایرانی توسط آمریکا، حملات متقابل ایران، افزایش تهدید علیه کشتیها و حملات به زیرساختهای انرژی عربستان، مجموعهای از اتفاقات هستند که نگرانی درباره امنیت عرضه نفت را افزایش دادهاند.
در چنین شرایطی، بازار نفت بهشدت به اخبار سیاسی و نظامی واکنش نشان میدهد. بنابراین ممکن است حتی یک خبر درباره مذاکره، آتشبس یا تشدید درگیری بتواند در مدت کوتاهی قیمت نفت خام را چند دلار جابهجا کند.
به همین دلیل، رسیدن برنت به محدوده ۱۰۰ دلار را باید هشداری برای بازار انرژی دانست؛ نه الزاماً به این معنا که نفت حتماً برای مدت طولانی بالای ۱۰۰ دلار خواهد ماند.
به نظر من، مهمترین نکته در شرایط فعلی این است که بازار نفت بیش از گذشته به «ریسک اختلال در عرضه» قیمت میدهد. از بین رفتن چند نفتکش بهتنهایی نمیتواند بازار جهانی نفت را دچار کمبود شدید کند، اما اگر این اتفاق بخشی از یک روند بزرگتر یعنی ناامن شدن مسیرهای کشتیرانی و افزایش حملات به زیرساختهای انرژی باشد، اثر آن کاملاً متفاوت خواهد بود.
به همین دلیل، عبور موقت نفت از ۱۰۰ دلار چندان دور از انتظار نیست؛ اما برای تثبیت قیمت بالای این سطح، بازار به یک اختلال واقعی و پایدار در عرضه نیاز دارد.
در مقابل، اگر تنشها کاهش پیدا کند، احتمال دارد بخشی از رشد اخیر قیمت نفت خام به سرعت تخلیه شود. بنابراین در شرایط فعلی، مسیر سیاست و امنیت منطقهای احتمالاً از میزان عرضه و تقاضای عادی نفت اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
ادامه درگیری میتواند نفت را به بالای ۱۰۰ دلار و در سناریوهای شدیدتر حتی به محدودههای بالاتر هدایت کند؛ اما کاهش تنش میتواند باعث عقبنشینی قیمتها شود.
لینک سایت مرجع
مالکیت معنوی مجله انرژی (energymag.ir) علامت تجاری ناشر است... سایر علائم تجاری مورد استفاده در این مقاله متعلق به دارندگان علامت تجاری مربوطه می باشد، ناشر وابسته یا مرتبط با دارندگان علامت تجاری نیست و توسط دارندگان علامت تجاری حمایت، تایید یا ایجاد نشده است، مگر اینکه خلاف آن ذکر شده باشد و هیچ ادعایی از سوی ناشر نسبت به حقوق مربوط به علائم تجاری شخص ثالث وجود ندارد.
